Bảo hiểm y tế là gì? Mức đóng, quyền lợi, chế độ bảo hiểm y tế mới

Bảo hiểm y tế là chính sách an sinh xã hội giúp chia sẻ chi phí khám, chữa bệnh và giảm gánh nặng tài chính khi gặp vấn đề sức khỏe. Từ ngày 01/7/2026, mức lương cơ sở tăng từ 2.340.000 đồng lên 2.530.000 đồng/tháng theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP, ảnh hưởng đến mức đóng BHYT của một số nhóm đối tượng. Bên cạnh đó, quyền lợi khám, chữa bệnh cũng có những điều chỉnh đáng chú ý. Nắm rõ mức đóng, quyền lợi và cách tra cứu BHYT giúp bạn chủ động bảo vệ quyền lợi của mình.

Bảo hiểm y tế là gì?

Bảo hiểm y tế (BHYT) là hình thức bảo hiểm do Nhà nước tổ chức và quản lý, không nhằm mục đích sinh lợi mà hướng đến việc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Nguồn quỹ BHYT được hình thành từ tiền đóng của người tham gia, người sử dụng lao động cùng ngân sách nhà nước đóng hoặc hỗ trợ đóng theo quy định đối với từng nhóm đối tượng.

Khi tham gia BHYT, người dân được quỹ bảo hiểm chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí khám, chữa bệnh tùy theo phạm vi, mức hưởng và điều kiện quy định. Chính sách này góp phần giảm gánh nặng viện phí, hạn chế rủi ro tài chính, nhất là khi người bệnh cần điều trị dài ngày hoặc mắc bệnh có chi phí cao.

Bảo hiểm y tế là chính sách an sinh phi lợi nhuận của Nhà nước, hỗ trợ chi trả chi phí khám chữa bệnh khi người dân ốm đau

Đối tượng nên tham gia bảo hiểm y tế

Theo Điều 12 Luật Bảo hiểm y tế năm 2008 (số 25/2008/QH12) được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 10 Điều 1 Luật số 51/2024/QH15, đối tượng tham gia BHYT được chia thành 7 nhóm chính:

• Nhóm do người sử dụng lao động đóng, người lao động đóng hoặc cả hai bên cùng đóng theo quy định.
• Nhóm do cơ quan bảo hiểm xã hội đóng.
• Nhóm do ngân sách nhà nước đóng.
• Nhóm được ngân sách nhà nước hỗ trợ mức đóng.
• Nhóm tự đóng BHYT.
• Đối tượng khác ngoài 5 nhóm trên theo quy định của luật, pháp lệnh.
• Đối tượng khác do Chính phủ quy định, gồm các đối tượng đã được quy định trước ngày 01/01/2025 và các đối tượng bổ sung theo quy định của Chính phủ sau khi báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Giá bảo hiểm y tế 2026​ dựa trên loại bảo hiểm

Mức đóng bảo hiểm y tế bắt buộc

Theo Điều 6 Nghị định 188/2025/NĐ-CP, mức đóng BHYT hằng tháng được xác định bằng 4,5% mức lương cơ sở, tiền lương tháng hoặc tiền trợ cấp tháng, tùy thuộc vào từng nhóm đối tượng. Đối với người lao động thuộc diện cùng đóng BHYT với người sử dụng lao động, doanh nghiệp đóng 2/3 và người lao động đóng 1/3 tổng mức đóng theo quy định.

Ví dụ, nếu tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHYT là 8.000.000 đồng, tổng số tiền đóng BHYT mỗi tháng được tính như sau:

• Tổng mức đóng: 8.000.000 × 4,5% = 360.000 đồng.
• Phần người lao động đóng: 8.000.000 × 1,5% = 120.000 đồng.
• Phần người sử dụng lao động đóng: 8.000.000 × 3% = 240.000 đồng.

Như vậy, người lao động chịu 120.000 đồng/tháng, còn doanh nghiệp đóng 240.000 đồng/tháng. Đây là tiền đóng BHYT, chưa bao gồm các khoản bảo hiểm xã hội và bảo hiểm thất nghiệp.

Mức đóng bảo hiểm y tế tự nguyện

Bảo hiểm y tế tự nguyện là tên gọi phổ biến của hình thức tham gia BHYT theo hộ gia đình. Trong năm 2026, mức đóng được tính dựa trên lương cơ sở và số lượng thành viên cùng tham gia. Theo khoản 5 Điều 6 Nghị định 188/2025/NĐ-CP, mức đóng BHYT hộ gia đình được áp dụng theo tỷ lệ sau:

• Người thứ nhất: Đóng 4,5% mức lương cơ sở.
• Người thứ hai: Đóng 70% mức đóng của người thứ nhất.
• Người thứ ba: Đóng 60% mức đóng của người thứ nhất.
• Người thứ tư: Đóng 50% mức đóng của người thứ nhất.
• Từ người thứ năm trở đi: Đóng 40% mức đóng của người thứ nhất.

Theo Điều 3 Nghị định 161/2026/NĐ-CP, mức lương cơ sở được điều chỉnh lên 2.530.000 đồng/tháng từ ngày 01/7/2026. Căn cứ mức lương này, số tiền đóng BHYT tự nguyện theo hộ gia đình được xác định như sau:

>> Xem thêm: Có bao nhiêu loại bảo hiểm và phân biệt các loại như thế nào?

Lợi ích của bảo hiểm y tế

Theo Điều 36 Luật Bảo hiểm y tế năm 2008, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024, người lao động tham gia BHYT được hưởng các quyền lợi sau:

• Cấp thẻ BHYT sau khi hoàn tất thủ tục tham gia theo quy định.
• Đăng ký nơi khám, chữa bệnh ban đầu theo quy định tại Điều 26 Luật Bảo hiểm y tế.
• Khám bệnh, chữa bệnh theo phạm vi quyền lợi BHYT.
• Quỹ BHYT thanh toán chi phí khám, chữa bệnh theo mức hưởng và điều kiện quy định.
• Yêu cầu cung cấp thông tin, giải thích về chế độ BHYT từ cơ quan BHXH, cơ sở khám, chữa bệnh và các cơ quan liên quan.
• Khiếu nại, tố cáo khi phát hiện hành vi vi phạm pháp luật về BHYT.

Cách tra cứu bảo hiểm y tế​ online

Hiện nay, người tham gia có thể tra cứu thông tin thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) trực tuyến qua nhiều kênh chính thức của cơ quan BHXH, giúp kiểm tra thời hạn sử dụng và quyền lợi nhanh chóng mà không cần đến trực tiếp cơ quan bảo hiểm.

• Tra cứu qua ứng dụng VNeID: Đăng nhập ứng dụng, vào mục “Ví giấy tờ” và chọn “Thẻ BHYT” để xem thông tin thẻ được tích hợp, bao gồm thời hạn sử dụng và nơi đăng ký khám, chữa bệnh ban đầu.
• Tra cứu qua ứng dụng VssID – BHXH số: Đăng nhập ứng dụng, chọn mục “Thẻ BHYT” để kiểm tra giá trị sử dụng, thời điểm đủ 5 năm liên tục và thông tin quyền lợi. Người tham gia có thể xuất trình hình ảnh thẻ BHYT trên ứng dụng khi đi khám, chữa bệnh theo quy định.
• Tra cứu trên Cổng thông tin điện tử BHXH Việt Nam: Truy cập website https://baohiemxahoi.gov.vn/tracuu/Pages/tra-cuu-thoi-han-su-dung-the-bhyt.aspx, sau đó chọn chức năng “Tra cứu giá trị sử dụng thẻ BHYT” và nhập các thông tin được yêu cầu như mã số BHYT, họ tên, ngày sinh để xem kết quả.
• Tra cứu qua tổng đài BHXH Việt Nam: Gọi số 1900 9068 để được hướng dẫn kiểm tra thông tin thẻ và quá trình tham gia BHYT. Người gọi cần cung cấp thông tin xác minh theo hướng dẫn của tổng đài; cước phí cuộc gọi được áp dụng theo quy định của dịch vụ.

>> Xem thêm: 4 cách tra cứu bảo hiểm y tế bằng CCCD online, đơn giản, nhanh chóng

Các cách Tra cứu BHYT

Các chế độ bảo hiểm y tế mới theo Luật BHYT 2026

Từ ngày 01/7/2026, một số quy định mới về BHYT được áp dụng theo Luật Bảo hiểm y tế, Nghị định 188/2025/NĐ-CP và Nghị định 161/2026/NĐ-CP. Các thay đổi đáng chú ý bao gồm:

• Mở rộng quyền lợi khám, chữa bệnh ngoại trú: Quỹ BHYT chi trả 50% mức hưởng trong phạm vi được hưởng đối với một số bệnh, nhóm bệnh ngoài danh mục quy định tại Thông tư 01/2025/TT-BYT khi người bệnh tự đi khám ngoại trú tại các cơ sở y tế cấp cơ bản và cấp chuyên sâu đáp ứng điều kiện.

• Điều chỉnh mức lương cơ sở: Mức lương cơ sở tăng lên 2.530.000 đồng/tháng, làm căn cứ xác định một số mức hưởng và mức thanh toán BHYT.

• Thanh toán 100% chi phí khám, chữa bệnh trong trường hợp chi phí thấp: Người tham gia được quỹ BHYT thanh toán 100% chi phí trong phạm vi hưởng nếu chi phí cho một lần khám, chữa bệnh thấp hơn 15% mức lương cơ sở, tương đương 379.500 đồng.

• Tăng quyền lợi đối với người tham gia BHYT 5 năm liên tục: Người tham gia BHYT đủ 5 năm liên tục trở lên được thanh toán 100% chi phí trong phạm vi hưởng khi số tiền cùng chi trả trong năm vượt quá 6 lần mức lương cơ sở, tương đương 15.180.000 đồng, đồng thời đáp ứng các điều kiện theo quy định.

• Điều chỉnh mức thanh toán dịch vụ kỹ thuật: Tổng chi phí thiết bị y tế cho một lần sử dụng dịch vụ kỹ thuật được quỹ BHYT thanh toán không vượt quá 45 tháng lương cơ sở, tương đương 113.850.000 đồng.

• Làm rõ mức thanh toán trực tiếp: Quy định cụ thể hơn về thanh toán chi phí khám, chữa bệnh BHYT trong một số trường hợp đặc thù, chẳng hạn người bệnh điều trị nội trú tại cơ sở khám, chữa bệnh cấp chuyên sâu không có hợp đồng BHYT (trừ trường hợp cấp cứu) hoặc chưa xuất trình đầy đủ thủ tục theo quy định.

>> Xem thêm: Hướng dẫn tra cứu thông tin thẻ bảo hiểm y tế đơn giản nhất

Câu hỏi thường gặp về bảo hiểm y tế

Mua bảo hiểm y tế ở đâu​?

Tùy theo nhóm đối tượng, người dân có thể đăng ký tham gia BHYT tại trường học, đơn vị sử dụng lao động, cơ quan Bảo hiểm xã hội (BHXH) hoặc tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng. Cụ thể như sau:

• Học sinh, sinh viên: Có thể đăng ký tham gia BHYT tại trường đang theo học. 
• Người tham gia BHYT hộ gia đình: Theo Quyết định 366/QĐ-BHXH, người tham gia BHYT hộ gia đình có thể nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH, cơ quan quản lý người chỉ tham gia BHYT hoặc tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng theo quy định.
• Các nhóm đối tượng khác: Người lao động đăng ký tham gia BHYT thông qua đơn vị sử dụng lao động. Những trường hợp khác thực hiện thủ tục tại cơ quan BHXH hoặc tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng phù hợp với nhóm tham gia.

>> Xem thêm: Mua BHYT Online ở đâu? Hướng dẫn gia hạn, mua mới BHYT trực tuyến 

Bảo hiểm y tế năm 2026 có được miễn phí không?

Có, nhưng không phải tất cả người dân đều được cấp BHYT miễn phí. Theo quy định, một số nhóm đối tượng như trẻ em dưới 6 tuổi và các nhóm thuộc diện chính sách sẽ được ngân sách nhà nước đóng toàn bộ mức BHYT. Ngoài ra, một số đối tượng được cơ quan BHXH hoặc ngân sách nhà nước đóng theo quy định tương ứng. Vì vậy, để xác định có được cấp BHYT miễn phí hay không, bạn cần căn cứ vào nhóm đối tượng và chính sách hiện hành tại thời điểm tham gia.

Mua BHYT cá nhân bao nhiêu tiền?

Không có một mức phí cố định áp dụng cho tất cả người mua BHYT cá nhân. Nếu tham gia theo hộ gia đình, số tiền đóng thường được tính bằng tỷ lệ quy định nhân với mức tham chiếu hiện hành, sau đó áp dụng mức giảm theo số thành viên đủ điều kiện trong hộ.

Đối với người lao động, khoản đóng của cá nhân thông thường bằng 1,5% tiền lương tháng làm căn cứ đóng BHYT; phần còn lại do người sử dụng lao động đóng. Các nhóm khác có căn cứ đóng và cơ chế hỗ trợ riêng.

Để tính chính xác số tiền phải nộp năm 2026, người tham gia cần xác định nhóm BHYT, căn cứ đóng, số thành viên cùng tham gia nếu đăng ký theo hộ gia đình và mức hỗ trợ được áp dụng.

Bảo hiểm y tế giúp người tham gia giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh và hạn chế áp lực tài chính khi gặp vấn đề sức khỏe. Năm 2026, mức đóng và quyền lợi BHYT được áp dụng theo từng nhóm đối tượng và quy định pháp luật hiện hành. Do đó, người dân cần tìm hiểu điều kiện tham gia, thời hạn sử dụng thẻ và mức hưởng để chủ động bảo đảm quyền lợi khi sử dụng dịch vụ y tế.