Khơi dậy sự tò mò – "Vũ khí" giúp thế hệ trẻ không bị "lười tư duy"

Trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo (AI) có thể trả lời mọi câu hỏi chỉ trong vài giây, liệu vai trò của giáo dục và tư duy con người sẽ đi về đâu? Buổi trò chuyện cùng Tiến sĩ Hoàng Anh Đức, hiện là học giả nghiên cứu tại Đại học RMIT Việt Nam và thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Trẻ Toàn cầu, đã mở ra những góc nhìn đầy trăn trở nhưng cũng cực kỳ thú vị về tương lai của việc học thông qua cuốn sách "Lớp học cuối cùng". Làm thế nào để chúng ta chung sống với công nghệ mà không bị "mài mòn" khả năng tư duy sâu?

Hãy cùng CareerViet đọc bài viết bên dưới để tìm hiểu thêm những thông tin hữu ích giúp định hình tương lai cho chính bạn và thế hệ mai sau.

1. Đừng để AI làm "teo" cơ bắp tư duy sâu của bạn

Theo chia sẻ từ diễn giả Hoàng Anh Đức, rủi ro lớn nhất khi sử dụng AI không phải là bị thay thế, mà là "rác tư duy". Khi chúng ta nhận được kết quả quá nhanh từ các công cụ AI tạo sinh, não bộ dễ rơi vào ảo giác đã hiểu vấn đề, dẫn đến việc lười suy nghĩ độc lập. Điều này đặc biệt nguy hiểm đối với những ai đang tìm kiếm việc làm công nghệ thông tin, nơi đòi hỏi khả năng giải quyết vấn đề phức tạp chứ không chỉ là sao chép mã nguồn có sẵn. Nếu quá lệ thuộc, "cơ chế xử lý sâu" của não bộ sẽ bị mài mòn, khiến chúng ta mất đi sự kiên nhẫn với những kiến thức nền tảng.

2. Quyền được tò mò: Gốc rễ của sự sáng tạo

Tiến sĩ Hoàng Anh Đức nhấn mạnh rằng "mọi đứa trẻ đều có quyền được tò mò". Một nghiên cứu từ NASA chỉ ra rằng hầu hết trẻ em đều là thiên tài sáng tạo, nhưng tỷ lệ này giảm dần khi các em trưởng thành do sự gò bó của quy tắc và nỗi sợ sai. Trong lĩnh vực việc làm giáo dục, việc tạo ra môi trường khuyến khích trẻ đặt câu hỏi "Tại sao?" thay vì chỉ đưa ra đáp án đúng là vô cùng quan trọng. Sự tò mò chính là động lực để con người không ngừng khám phá những điều mà máy móc không thể cảm nhận được.

3. Làm sao khơi dậy sự tò mò của trẻ trong thời đại AI?

Để hiểu rõ hơn về những ví dụ thực tiễn và những câu chuyện xúc động về "viên phấn làm từ vỏ sò hàng triệu năm", mời bạn nhấn vào xem video clip chia sẻ của Tiến sĩ Hoàng Anh Đức dưới đây. Việc dành thời gian xem và tự suy ngẫm về nội dung video cũng chính là một cách luyện tập tư duy "siêu nhận thức" (thinking about thinking) mà diễn giả đã đề cập.

Xem video tại đây: TS. Hoàng Anh Đức | Làm sao khơi dậy sự tò mò của trẻ trong thời đại AI?

TS. Hoàng Anh Đức | Làm sao khơi dậy sự tò mò của trẻ trong thời đại AI? | TQKS #119

4. Vai trò của người thầy khi có sự xuất hiện của AI

Trong các đợt tuyển dụng giáo viên mầm non hay tuyển dụng giáo viên tiểu học hiện nay, năng lực của giáo viên không còn nằm ở việc truyền thụ kiến thức thuần túy (thứ mà AI làm rất tốt), mà là ở khả năng dẫn dắt. Theo diễn giả, người thầy đóng vai trò thiết kế trải nghiệm, giúp học sinh tự tìm ra lời giải theo cách riêng của mình. Thay vì ngăn cấm AI, giáo viên có thể coi AI như một "học sinh thứ 31" trong lớp để cả thầy và trò cùng phân tích, so sánh và phản biện lại các kết quả mà máy tính đưa ra.

5. Công thức giáo dục: Chậm lại để thẩm thấu

Một bài học thú vị từ video là việc giãn cách thời gian để học sinh có cơ hội thử và sai. Diễn giả gợi ý thay vì giao bài tập về nhà lấy kết quả ngay, hãy cho các em một dự án kéo dài cả học kỳ – như việc tìm ra công thức pha nước chanh ngon nhất. Điều này giúp rèn luyện sự bền bỉ, tính tự chủ và khả năng quan sát thực tế. Đây là những kỹ năng mềm tối quan trọng mà bất kỳ môi trường giáo dục hiện đại nào cũng đang tìm kiếm khi tuyển dụng giáo viên tiểu học tâm huyết.

6. Đi ngược vào bên trong để tìm thấy giá trị bản thân

Khi AI có thể nạp toàn bộ tri thức của nhân loại, câu hỏi quan trọng nhất không còn là "Cái này là gì?" mà là "Tôi là ai?" và "Tôi muốn gì?". Công nghệ là cơ hội để con người bớt phải làm những việc lặp đi lặp lại và dành thời gian quay lại với cảm xúc, sự bao dung và những giá trị nhân văn cốt lõi. Dù công nghệ có tiến đến mức cấy ghép kiến thức vào não bộ sau 500 năm nữa, thì cảm giác hạnh phúc khi tự mình giải quyết được một bài toán khó vẫn là trải nghiệm duy nhất của con người.

Kết luận

Cuộc đối thoại với Tiến sĩ Hoàng Anh Đức không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà là lời nhắc nhở về bản chất của giáo dục: nuôi dưỡng tâm hồn và trí tuệ thông qua sự tò mò. Dù bạn đang làm việc trong ngành IT hay đang tìm kiếm cơ hội trong ngành giáo dục, việc làm chủ tư duy và không ngừng đặt câu hỏi chính là chìa khóa để tồn tại và phát triển bền vững. Đừng để AI là cái đích cuối cùng, hãy biến nó thành công cụ để chúng ta tiến xa hơn trên hành trình khám phá chính mình.