Tò Mò Và Học Tập Suốt Đời: Kỹ Năng Giúp Bạn Không Bị Bỏ Lại Phía Sau Đến 2030

Hầu hết người đi làm đều từng rơi vào tình huống này: dự án cần một công cụ mình chưa dùng bao giờ, và chỉ có vài ngày để học. Người xoay xở được thường không phải người giỏi nhất phòng, mà là người quen đặt câu hỏi và quen tự học.

Báo cáo Future of Jobs 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) xếp thói quen này, gọi là tò mò và học tập suốt đời, vào nhóm kỹ năng cốt lõi và dự báo nó còn tăng tầm quan trọng đến năm 2030. Trong bài viết này, CareerViet sẽ giải thích kỹ năng ấy gồm những gì, vì sao doanh nghiệp ngày càng cần và cách giữ nhịp học khi lịch làm việc đã kín.

Tò mò và học tập suốt đời đứng ở đâu trong báo cáo của WEF?

Đây là kỹ năng thứ 6 trong Top 10 kỹ năng của tương lai mà CareerViet tổng hợp. Theo chương Skills outlook của báo cáo, một nửa doanh nghiệp được khảo sát coi tò mò và học tập suốt đời là kỹ năng cốt lõi của lực lượng lao động hiện nay, đủ để nó có tên trong nhóm 10 kỹ năng cốt lõi. Kỹ năng này cũng nằm trong 10 kỹ năng được dự báo tăng dần tầm quan trọng, và WEF xếp nó cùng nhóm kỹ năng con người sẽ tiếp tục giữ vai trò lớn khi công nghệ phát triển nhanh.

Theo báo cáo từ WEF, 50% doanh nghiệp toàn cầu hiện đánh giá Tò mò và học tập suốt đời là kỹ năng cốt lõi của người lao động. Đáng chú ý, con số này vọt lên tới 83% trong ngành Bảo hiểm và Quản lý quỹ hưu trí.

Mức chênh lệch lớn này phản ánh một thực tế: Ngành nghề nào có kiến thức nghiệp vụ biến động càng nhanh hoặc chịu tác động mạnh từ công nghệ thì nhu cầu học hỏi liên tục càng trở nên cấp thiết. Tại những môi trường này, việc ngừng cập nhật bản thân đồng nghĩa với nguy cơ bị đào thải rất nhanh.

Tò mò và học tập suốt đời là gì?

WEF gộp hai khái niệm vào một nhóm kỹ năng và không định nghĩa riêng từng cái. Phần diễn giải dưới đây là cách dễ hiểu để bạn dễ áp dụng, trừ định nghĩa học tập suốt đời lấy từ UNESCO.

Tò mò: hỏi trước khi có ai yêu cầu

Tò mò là xu hướng muốn hiểu nguyên nhân, cách vận hành và những khả năng khác của một vấn đề, kể cả khi vấn đề đó không nằm ngay trong mô tả công việc. Nó hiện ra qua những câu hỏi nhỏ: vì sao số liệu tuần này lệch, quy trình bên phòng ban khác chạy thế nào, có cách nào làm việc này gọn hơn không.

Học tập suốt đời: học ở mọi nơi, không chỉ trong lớp

Học tập suốt đời chính là gắn việc học với đời sống: gồm mọi độ tuổi, mọi bối cảnh như gia đình, nhà trường, cộng đồng, nơi làm việc, và cả hình thức chính quy lẫn không chính quy. Hiểu theo nghĩa này, bạn không cần quay lại giảng đường mới được tính là đang học. Học từ dự án, từ đồng nghiệp hay từ một sai sót đều có giá trị.

Hai khái niệm này khác nhau và bổ trợ nhau thế nào?

Có thể xem tò mò là nhiên liệu, còn học tập suốt đời là hệ thống giữ cho nhiên liệu ấy được dùng đều đặn. Thiếu một trong hai, kỹ năng này khó phát huy.

Vì sao doanh nghiệp ngày càng cần người biết tự học?

Khoảng trống kỹ năng đang là rào cản lớn nhất

Theo báo cáo WEF ghi nhận khoảng trống kỹ năng là rào cản lớn nhất đối với chuyển đổi kinh doanh giai đoạn 2025 - 2030, với 63% nhà tuyển dụng nêu ra. Với doanh nghiệp, một nhân sự biết tự học nhanh là cách thu hẹp khoảng trống đó mà không phải chờ khóa đào tạo kế tiếp.

Học ở đâu, ai chi trả và ai dễ bị bỏ lại?

Doanh nghiệp chủ yếu tự tài trợ chương trình đào tạo, nguồn phổ biến thứ hai là các khóa học miễn phí, sau đó mới đến tài trợ của chính phủ hoặc hợp tác công - tư. Nhà tuyển dụng kỳ vọng đào tạo trước hết giúp tăng năng suất (77% nhắc đến) và tăng sức cạnh tranh (70%). Nhu cầu đào tạo thêm cũng khác nhau theo khu vực và ngành:

Báo cáo cũng chỉ ra một thực tế ít được nhắc: trong 100 nhân sự, doanh nghiệp dự báo 11 người cần đào tạo nhưng sẽ không có cơ hội tiếp cận trong tương lai gần. Vì vậy, chờ công ty tổ chức đào tạo không phải lúc nào cũng đủ, và thói quen tự học trở thành một lợi thế thực sự.

Nhà tuyển dụng nhận ra người ham học bằng cách nào?

Trong bài viết về Top 10 kỹ năng của tương lai đã nhận định về doanh nghiệp thường nhận diện kỹ năng này qua việc nhân viên chủ động tham gia khóa học nội bộ hoặc tự học công cụ mới. Với người đang tìm việc, có thể cụ thể hóa thành vài tín hiệu rõ ràng.

Trong hồ sơ, thay vì chỉ liệt kê tên chứng chỉ, bạn nên ghi điều đã học thêm ngoài nhiệm vụ chính và kết quả đã áp dụng được. Trong phỏng vấn, thay vì nói “tôi thích học hỏi”, hãy kể một lần mình gặp việc chưa biết: bạn tìm hiểu bằng cách nào, mất bao lâu và cách làm của bạn thay đổi ra sao sau đó. Câu chuyện cụ thể thuyết phục hơn một tính từ.

Những rào cản khiến việc học bị bỏ dở

Theo quan sát chung, phần lớn người đi làm muốn học nhưng bỏ dở vì ba lý do quen thuộc. Một là thiếu thời gian, khi việc học luôn bị xếp sau việc gấp. Hai là học theo danh sách khóa học thay vì theo nhu cầu thật, nên học xong không có chỗ dùng. Ba là ngại hỏi vì sợ bị đánh giá là chưa biết. Nhận ra mình vướng ở đâu sẽ giúp bạn chọn đúng cách rèn luyện ở phần dưới.

Biến việc học thành thói quen: 5 cách bắt đầu ngay tuần này

Dưới đây là các phương pháp được đề xuất dựa trên cơ chế vận hành của sự tò mò và tinh thần học tập suốt đời. Lưu ý rằng các tình huống minh họa trong bài mang tính giả định nhằm giúp bạn dễ hình dung và áp dụng thực tế.

Giữ một câu hỏi mỗi tuần

Mỗi tuần chọn một câu hỏi về công việc mà bạn chưa trả lời được, ví dụ vì sao khách hàng bỏ giữa bước thanh toán hoặc vì sao một quy trình được thiết kế theo cách đó. Cuối tuần, tìm đủ thông tin để trả lời một phần. Một câu hỏi nhỏ giữ tò mò ở mức nhẹ nhàng và luôn gắn với công việc thật.

Học theo vấn đề thật đang gặp

Thay vì ghi danh một khóa học chung, hãy bắt đầu từ một vấn đề đang cản bạn rồi chọn tài liệu giải quyết đúng vấn đề đó. Hãy hình dung một nhân viên hành chính thường mất nhiều giờ gom số liệu thủ công. Học cách dùng bảng tính nâng cao để tự động hóa đúng việc ấy cho kết quả thấy ngay, và động lực học tiếp cũng đến từ đó.

Đặt khung giờ học nhỏ nhưng cố định

Học đều quan trọng hơn học nhiều. Một khung 20 - 30 phút vào giờ cố định trong ngày, chẳng hạn trước khi mở email, dễ giữ lâu hơn một buổi học dài nhưng thất thường. Hãy chọn mức bạn chắc chắn làm được thay vì mức lý tưởng.

Ghi lại và dạy lại điều đã học

Sau mỗi lần học, viết vài dòng về điều rút ra và một việc sẽ thử áp dụng. Nếu có thể, chia sẻ lại với đồng nghiệp trong buổi họp nhóm hoặc trên kênh nội bộ. Giải thích lại cho người khác buộc bạn kiểm tra xem mình đã hiểu thật chưa, đồng thời giúp cả nhóm cùng học.

Tìm một vòng người cùng học

Học một mình dễ nản. Một nhóm nhỏ 3 - 4 người cùng quan tâm một chủ đề, hẹn gặp ngắn mỗi hai tuần để chia sẻ điều mới, giúp bạn giữ nhịp học và mở ra những góc nhìn khó có được khi tự học.

Lịch thử nghiệm 4 tuần

Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể thử lịch gợi ý dưới đây. Đây là khung tham khảo, hãy điều chỉnh theo công việc của cá nhân.

Doanh nghiệp và người quản lý có thể làm gì?

Nếu đang dẫn dắt đội nhóm, bạn có thể giúp tò mò tồn tại bằng những thay đổi nhỏ: dành thời gian học trong lịch làm việc thay vì chỉ ngoài giờ, coi câu hỏi hay là đóng góp chứ không phải sự gián đoạn, và để người đã học xong chia sẻ lại cho cả nhóm. Khi 85% nhà tuyển dụng theo WEF đều ưu tiên nâng cao kỹ năng, người quản lý tạo được môi trường như vậy sẽ có lợi thế trong việc giữ chân và phát triển nhân sự.

Câu hỏi thường gặp

Học tập suốt đời có phải có nghĩa là phải liên tục lấy thêm bằng cấp không?

Không. Theo cách hiểu của UNESCO, học tập suốt đời gồm cả hình thức chính quy lẫn không chính quy, ở nhiều bối cảnh như nơi làm việc và cộng đồng. Học từ dự án, từ đồng nghiệp hay từ tài liệu tự chọn đều được tính.

Nếu quá bận, không có quá nhiều thời gian riêng liệu vẫn có thể rèn kỹ năng này không?

Có. Khung học ngắn nhưng cố định và học theo vấn đề đang gặp là hai cách ít tốn thời gian nhất, vì việc học nằm ngay trong công việc thay vì thêm vào một lịch vốn đã kín.

Nên học kỹ năng công nghệ hay kỹ năng con người trước?

Không cần chọn theo thứ tự. Theo WEF, kỹ năng công nghệ tăng nhanh nhất, nhưng tư duy sáng tạo cùng các kỹ năng như tò mò và học tập suốt đời cũng được dự báo tăng tầm quan trọng. Bạn có thể bắt đầu từ kỹ năng gắn với việc đang làm, rồi mở rộng dần.

Bắt đầu từ một câu hỏi trong tuần này

Tò mò và học tập suốt đời không đòi hỏi bạn học thật nhiều, mà đòi hỏi bạn luôn có một câu hỏi mới và một nhịp học đều. Dữ liệu của WEF cho thấy doanh nghiệp coi đây là kỹ năng cốt lõi, đang đặt nặng việc nâng cao kỹ năng, trong khi vẫn có một phần nhân sự không có cơ hội đào tạo. Người chủ động học vì thế có lợi thế rõ ràng, và lợi thế đó bắt đầu từ những bước rất nhỏ.

Tham khảo các cơ hội việc làm phù hợp với hướng phát triển của bạn tại CareerViet.vn, hoặc xây lộ trình nghề nghiệp cùng công cụ CareerMap.

---

Nguồn tham khảo:

- World Economic Forum. (2025). The Future of Jobs Report 2025: Digest. https://weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025/digest/

- UNESCO, trích trong bảng thuật ngữ UNESCWA. Promote long life learning. https://www.unescwa.org/sd-glossary/promote-long-life-learning