Kiểm toán viên là ai? Công việc, mức lương và kỹ năng cần có

Kiểm toán viên (Auditor) là người kiểm tra, đối chiếu, đánh giá, xác minh tính trung thực của báo cáo tài chính, giúp nhà đầu tư, ngân hàng, cơ quan quản lý và ban lãnh đạo doanh nghiệp có cơ sở để tin vào số liệu trước khi đưa ra quyết định. Bài viết tổng hợp chi tiết từ CareerViet về công việc hằng ngày, mức lương theo cấp bậc, chứng chỉ và kỹ năng cần có, lộ trình thăng tiến, cùng cách bắt đầu dành cho người mới quan tâm đến nghề kiểm toán viên.

Kiểm toán viên giúp kiểm tra và xác thực tính minh bạch của báo cáo tài chính

Kiểm toán viên là ai?

Kiểm toán viên (Auditor) là người thu thập bằng chứng, đối chiếu số liệu và đưa ra ý kiến độc lập về việc báo cáo tài chính của doanh nghiệp, tổ chức phản ánh trung thực, hợp lý hay không.

Theo khoản 2 Điều 5 Luật Kiểm toán độc lập 2011, kiểm toán viên là người được cấp Chứng chỉ kiểm toán viên theo quy định của Bộ Tài chính. Người được cấp thêm Giấy chứng nhận đăng ký hành nghề kiểm toán gọi là kiểm toán viên hành nghề. Chỉ nhóm này được ký báo cáo kiểm toán và chịu trách nhiệm về báo cáo đó.

Kiểm toán viên làm việc tại công ty kiểm toán độc lập, phòng kiểm toán nội bộ của doanh nghiệp hoặc cơ quan Kiểm toán nhà nước. Người mới vào nghề thường bắt đầu ở vị trí trợ lý kiểm toán và chưa cần có chứng chỉ.

Do cùng làm việc với báo cáo tài chính, kiểm toán viên thường bị nhầm lẫn với kế toán viên, dù thực tế vai trò và công việc của hai vị trí này hoàn toàn khác biệt.

Kiểm toán viên khác gì kế toán viên?

Kế toán viên lập báo cáo tài chính còn kiểm toán viên kiểm tra báo cáo đó và đưa ra ý kiến về độ tin cậy của số liệu. Hai nghề cũng đi ngược chiều nhau: kế toán đi từ chứng từ chi tiết lên số tổng hợp, còn kiểm toán bắt đầu từ báo cáo đã tổng hợp rồi lần ngược về từng chứng từ để tìm sai sót.

Để giữ tính độc lập, Điều 19 Luật Kiểm toán độc lập không cho phép kiểm toán viên hành nghề kiểm toán đơn vị mà mình đang ghi sổ kế toán hoặc đã ghi sổ kế toán trong năm trước liền kề. Nền tảng kế toán vẫn là lợi thế khi chuyển sang kiểm toán, nên nhiều người chọn tích lũy kinh nghiệm bằng việc làm kế toán tổng hợp trước.

Kế toán đi từ chứng từ chi tiết lên số tổng hợp, kiểm toán đi ngược từ báo cáo về từng chứng từ

Phân loại các hình thức kiểm toán phổ biến

Dựa vào chủ thể thực hiện, kiểm toán được chia thành 3 hình thức: kiểm toán nhà nước, kiểm toán độc lập và kiểm toán nội bộ.

Kiểm toán Nhà nước

Kiểm toán nhà nước là hình thức do cơ quan Kiểm toán nhà nước thực hiện nhằm kiểm tra việc quản lý, sử dụng tài chính công và tài sản công. Theo Luật Kiểm toán nhà nước 2015, kiểm toán viên nhà nước được chia thành 3 ngạch: Kiểm toán viên, Kiểm toán viên chính và Kiểm toán viên cao cấp. Người làm việc ở đây là công chức, nên không được đồng thời đăng ký hành nghề kiểm toán độc lập.

Kiểm toán độc lập

Kiểm toán độc lập là hình thức do các doanh nghiệp kiểm toán thực hiện theo hợp đồng dịch vụ, cung cấp báo cáo cho cổ đông, nhà đầu tư và ngân hàng. Nhóm doanh nghiệp này gồm Big4 (4 hãng kiểm toán lớn nhất thế giới là Deloitte, EY, KPMG và PwC) cùng nhiều công ty kiểm toán trong nước.

Tin tuyển dụng của nhóm này thường yêu cầu nắm vững VAS (Vietnamese Accounting Standards - Chuẩn mực kế toán Việt Nam) và IFRS (International Financial Reporting Standards - Chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế), sử dụng tốt tiếng Anh và sẵn sàng đi công tác.

Kiểm toán nội bộ

Kiểm toán nội bộ là bộ phận bên trong doanh nghiệp, rà soát rủi ro, mức độ tuân thủ quy trình và hiệu quả hoạt động rồi báo cáo cho hội đồng quản trị hoặc ban lãnh đạo. Kết quả phục vụ quản trị nội bộ nên không thể thay thế báo cáo kiểm toán độc lập khi doanh nghiệp công bố với bên ngoài.

Nhóm sản xuất thường cần người kiểm toán tuân thủ và quyết toán công trình xây dựng, nên người tìm việc có thể tham khảo việc làm kiểm toán nội bộ để so sánh yêu cầu giữa các ngành. Dù làm theo hình thức nào, kiểm toán viên đều tuân thủ một quy trình công việc tương tự như phần dưới đây.

Kiểm toán nhà nước, kiểm toán độc lập, kiểm toán nội bộ là 3 hình thức kiểm toán phổ biến

Mô tả công việc của kiểm toán viên

Công việc của kiểm toán viên xoay quanh một cuộc kiểm toán, từ khâu lên kế hoạch đến khi phát hành báo cáo. Quy trình mỗi cuộc kiểm toán đi qua 5 bước sau:

1. Lập kế hoạch kiểm toán: Kiểm toán viên tìm hiểu hoạt động của khách hàng, đánh giá rủi ro và xác định thời gian, nhân sự và tài liệu cần chuẩn bị.
2. Xây dựng chương trình kiểm toán: Đây là danh sách các thủ tục cần thực hiện cho từng khoản mục như tiền, công nợ, hàng tồn kho hoặc doanh thu.
3. Thu thập thông tin bằng các phương pháp kiểm toán: Kiểm toán viên kết hợp 6 phương pháp gồm kiểm toán cân đối, đối chiếu trực tiếp, đối chiếu logic, kiểm kê, điều tra và trắc nghiệm.
4. Ghi chép các nhận định: Mọi phát hiện về nghiệp vụ, con số và sự kiện được ghi lại trong giấy tờ làm việc để làm bằng chứng cho kết luận cuối cùng.
5. Báo cáo kết quả: Nhóm kiểm toán trao đổi và phát hiện với khách hàng, sau đó phát hành báo cáo kiểm toán kèm thư quản lý nêu các điểm yếu trong kiểm soát nội bộ.

Từ 5 bước trên, sản phẩm đầu ra của một cuộc kiểm toán gồm kế hoạch kiểm toán, bộ giấy tờ làm việc, báo cáo kiểm toán và thư quản lý. Mức độ trách nhiệm của từng phần việc được phản ánh qua mức lương theo cấp bậc trong phần tiếp theo.

5 bước trong quy trình làm việc của kiểm toán viên từ lập kế hoạch đến báo cáo kết quả

Mức lương của kiểm toán viên theo cấp bậc

Theo VietnamSalary, mức lương của kiểm toán viên phổ biến dao động từ 11,2 triệu đến 16,7 triệu đồng mỗi tháng, trung bình là 14 triệu đồng. Người có 1 đến 4 năm kinh nghiệm nhận trung bình 12,7 triệu đồng. Ở mốc 5 đến 9 năm kinh nghiệm, mức trung bình tăng lên 19,3 triệu đồng mỗi tháng.

Bảng dưới đây tổng hợp mức lương của 4 cấp bậc trong lộ trình nghề:

Nguồn: VietnamSalary, tính đến {update_day}. Mức lương thực nhận còn thay đổi theo kinh nghiệm, chứng chỉ và quy mô doanh nghiệp. Các ứng viên hãy tra cứu mức lương trên VietnamSalary theo đúng chức danh của mình trước khi thương lượng với nhà tuyển dụng.

Các cấp trợ lý kiểm toán, chủ nhiệm kiểm toán và giám đốc kiểm toán chưa có chức danh riêng trên VietnamSalary. Trợ lý kiểm toán có thể tham chiếu mốc 1 đến 4 năm kinh nghiệm, còn các cấp quản lý nên đối chiếu thêm mức lương được công bố trong tin tuyển dụng.

Mức lương của kiểm toán viên luôn đi liền với năng lực. Cùng tìm hiểu các yêu cầu về bằng cấp, chứng chỉ và kỹ năng cần thiết để thăng tiến trong phần tiếp theo.

Lương của ngành kiểm toán thay đổi theo chức danh và số năm kinh nghiệm

Học gì và cần những kỹ năng nào để làm kiểm toán viên?

Để trở thành kiểm toán viên, người học cần có bằng đại học khối tài chính, ngân hàng, kế toán hoặc kiểm toán, sau đó thi chứng chỉ kiểm toán viên nếu muốn được ký báo cáo. Ngoài ra, để ghi điểm trong mắt nhà tuyển dụng, bạn cần trang bị cả kỹ năng chuyên môn lẫn kỹ năng mềm.

Học ngành gì để làm kiểm toán viên?

Ngành học phù hợp nhất là Kiểm toán, Kế toán hoặc Tài chính - Ngân hàng, phù hợp với nhóm chuyên ngành nêu tại Điều 14 Luật Kiểm toán độc lập.

Khi mới vào nghề, ứng viên cần nắm chắc nguyên lý kế toán, đọc hiểu báo cáo tài chính, sử dụng thành thạo Excel và đọc được tài liệu chuyên ngành bằng tiếng Anh. Kiến thức về IFRS, thuế chuyên sâu hay kiểm toán hệ thống công nghệ thông tin có thể tích lũy dần trong quá trình làm việc.

Chứng chỉ kiểm toán viên và điều kiện hành nghề

Để đủ điều kiện vào nghề, bạn cần sở hữu chứng chỉ CPA Việt Nam (Certified Public Accountant - Kế toán viên công chứng). Theo Thông tư 91/2017/TT-BTC và thông báo kỳ thi kiểm toán viên năm 2026, người học đi qua 3 mốc sau:

• Đủ điều kiện dự thi: Ứng viên cần có bằng đại học phù hợp và tối thiểu 36 tháng làm việc thực tế về tài chính, kế toán hoặc kiểm toán. Thời gian làm trợ lý kiểm toán hoặc kiểm toán nội bộ đều được tính.
• Thi 7 môn: Kỳ thi gồm 6 môn viết chuyên ngành, mỗi môn 180 phút, cùng 1 môn ngoại ngữ trình độ C. Môn đạt từ 5 điểm trở lên được bảo lưu trong 3 năm liên tục.
• Đăng ký hành nghề: Người có chứng chỉ cần đủ 36 tháng thực tế làm kiểm toán, tham gia chương trình cập nhật kiến thức và ký hợp đồng toàn thời gian với một doanh nghiệp kiểm toán.

Người có chứng chỉ quốc tế như ACCA (Association of Chartered Certified Accountants - Hiệp hội Kế toán công chứng Anh quốc) được công nhận là kiểm toán viên sau khi hoàn tất kỳ thi sát hạch về pháp luật Việt Nam.

Cần sở hữu chứng chỉ CPA để đủ điều kiện hành nghề kiểm toán viên

Kỹ năng chuyên môn

Kỹ năng chuyên môn giúp kiểm toán viên phát hiện sai sót và giải thích được số liệu trên báo cáo, gồm 3 kỹ năng cốt lõi sau:

• Tư duy logic: Kiểm toán viên phải phân tích và giải thích được biến động của các chỉ số trong báo cáo tài chính.
• Khả năng thấu hiểu lý luận ứng dụng: Người làm nghề cần nắm vững chuẩn mực kế toán, chuẩn mực kiểm toán và luật thuế để áp dụng đúng vào từng tình huống.
• Kỹ năng phân tích dữ liệu: Excel nâng cao và các công cụ phân tích dữ liệu giúp kiểm toán viên xử lý khối lượng giao dịch lớn.

Nhóm kỹ năng chuyên môn giúp kiểm toán viên xác định đúng vấn đề, trong khi kỹ năng mềm giúp khách hàng chấp nhận kết luận đó.

Kỹ năng mềm

Kiểm toán viên làm việc theo nhóm và thường xuyên trao đổi với khách hàng, nên nhà tuyển dụng đặc biệt chú ý 3 kỹ năng mềm sau:

• Kỹ năng diễn giải, thuyết phục: Kiểm toán viên cần trình bày phát hiện đơn giản để khách hàng không có chuyên môn vẫn hiểu.
• Kỹ năng kết hợp làm việc nhóm: Mỗi thành viên phụ trách một nhóm khoản mục, nên cần phối hợp tiến độ và xử lý khéo léo các bất đồng trong nhóm.
• Khả năng nắm bắt vấn đề mới nhanh chóng: Kiểm toán viên cần hiểu nhanh mô hình kinh doanh của từng khách hàng để đánh giá đúng rủi ro.

Khi đã vững cả 2 nhóm kỹ năng, kiểm toán viên có thể hướng tới các cấp bậc cao hơn theo lộ trình ở phần tiếp theo.

Kỹ năng chuyên môn giúp xác định đúng vấn đề, kỹ năng mềm giúp thuyết phục khách hàng

Lộ trình thăng tiến của kiểm toán viên

Tại công ty kiểm toán độc lập, lộ trình thăng tiến thường đi từ trợ lý kiểm toán lên kiểm toán viên, chủ nhiệm kiểm toán rồi giám đốc kiểm toán. Lộ trình này gồm 4 cấp bậc sau:

• Trợ lý kiểm toán: Người mới thực hiện thủ tục kiểm toán cho từng khoản mục theo hướng dẫn của trưởng nhóm, đồng thời tích lũy thời gian để đủ điều kiện dự thi chứng chỉ.
• Kiểm toán viên: Người ở cấp này trực tiếp dẫn nhóm tại khách hàng và hướng dẫn trợ lý.
• Chủ nhiệm kiểm toán: Chủ nhiệm quản lý nhiều cuộc kiểm toán cùng lúc và soát xét hồ sơ trước khi báo cáo được phát hành.
• Giám đốc kiểm toán: Đây là người chịu trách nhiệm cuối cùng về chất lượng dịch vụ và phải là kiểm toán viên hành nghề để ký báo cáo.

Các tin tuyển dụng vị trí Audit Senior, tương ứng với cấp kiểm toán viên dẫn nhóm, thường yêu cầu từ 2 năm kinh nghiệm trở lên.

Ngoài lộ trình dọc, kiểm toán viên có thể chuyển sang vị trí chuyên viên kiểm toán nội bộ, kiểm soát nội bộ hoặc phân tích tài chính tại doanh nghiệp. Ứng viên quan tâm có thể so sánh yêu cầu của việc làm kiểm soát nội bộ và việc làm phân tích tài chính.

Nhiều người chọn đi tiếp lên kế toán trưởng rồi giám đốc tài chính, nên việc làm kế toán trưởng là một hướng đáng cân nhắc sau vài năm làm kiểm toán.

Khi còn phân vân giữa các hướng này, kiểm toán viên có thể xem gợi ý bước nghề tiếp theo từ CareerMap của CareerViet. Nhu cầu của doanh nghiệp đối với từng vị trí được trình bày ở phần tiếp theo.

4 cấp bậc trong lộ trình thăng tiến của Auditor mà bạn cần nắm

Cơ hội nghề nghiệp của kiểm toán viên hiện nay

Cơ hội việc làm cho kiểm toán viên đến từ 3 nhóm doanh nghiệp: công ty kiểm toán độc lập, ngân hàng và tập đoàn có bộ phận kiểm toán nội bộ, cùng các doanh nghiệp sản xuất cần kiểm soát tuân thủ. Phần lớn các vị trí tập trung tại TP.HCM và Hà Nội, tiếp theo là Đà Nẵng và các tỉnh có nhiều khu công nghiệp.

Người mới ra trường thường bắt đầu từ trợ lý kiểm toán, còn người đã có kinh nghiệm kế toán được xem xét nhiều cho vị trí kiểm toán nội bộ. Người muốn ứng tuyển có thể tìm việc làm kiểm toán viên trên CareerViet để xem yêu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp đăng tin tuyển dụng.

AI tác động thế nào đến công việc của kiểm toán viên?

AI giúp kiểm toán viên xử lý nhanh các đầu việc kiểm tra số liệu lặp lại, còn việc đánh giá rủi ro và đưa ra ý kiến kiểm toán vẫn do con người chịu trách nhiệm. Mức ảnh hưởng của AI khác nhau ở 3 nhóm việc sau:

• Chọn mẫu và kiểm tra chứng từ: Phần mềm phân tích dữ liệu quét toàn bộ giao dịch trong năm để tìm các điểm bất thường, giúp kiểm toán viên tập trung vào các giao dịch được đánh dấu.
• Đối chiếu và tổng hợp giấy tờ làm việc: Công cụ tự động hóa đối chiếu số dư và lập bảng tổng hợp, nên người làm nghề chủ yếu rà soát lại kết quả.
• Xét đoán chuyên môn và ký báo cáo: Phần việc này vẫn thuộc về con người, vì cần đánh giá bối cảnh kinh doanh riêng của từng khách hàng.

AI cũng tạo ra nhóm việc mới khi một số ngân hàng tuyển dụng kiểm toán viên nội bộ chuyên về công nghệ thông tin, dữ liệu và mô hình.

Dù AI đảm nhận ngày càng nhiều việc kiểm tra số liệu, khả năng phân tích và xét đoán chuyên môn vẫn mang lại lợi thế lâu dài cho kiểm toán viên. Với người mới bắt đầu, phần tiếp theo gợi ý 4 công việc ưu tiên để bạn khởi đầu thuận lợi hơn.

AI giúp kiểm tra số liệu, đối chiếu và tổng hợp giấy tờ làm việc

Cách bắt đầu với nghề kiểm toán viên cho người mới

Người mới muốn làm kiểm toán viên nên học vững nền tảng kế toán, tích lũy kinh nghiệm thực tế, chuẩn hóa CV rồi ứng tuyển vào vị trí trợ lý kiểm toán. Dưới đây là 4 việc cần làm theo thứ tự:

1. Học nền tảng: Người học ôn chắc các nguyên lý kế toán, chuẩn mực kế toán Việt Nam và luyện đọc báo cáo tài chính. Sinh viên nên cân nhắc học thêm ACCA từ năm cuối.
2. Làm dự án thật: Sinh viên có thể đăng ký thực tập tại công ty kiểm toán vào mùa cao điểm đầu năm để làm quen với quy trình kiểm toán.
3. Chuẩn hóa CV: Các ứng viên hãy tạo CV miễn phí cùng CareerViet trên CV Hay, đưa kết quả học tập, chứng chỉ đang theo học và kinh nghiệm thực tập vào phần đầu của hồ sơ.
4. Ứng tuyển và bật thông báo: Người mới nên bật thông báo việc làm để không bỏ lỡ đợt tuyển trợ lý kiểm toán, đồng thời dùng AI Matching của CareerViet để xem hồ sơ khớp với bao nhiêu yêu cầu trong mô tả công việc.

Người mới muốn mở rộng khu vực ứng tuyển có thể theo dõi thêm việc làm TPHCM, việc làm Bình Dương (nay thuộc TP.HCM) hoặc việc làm Đồng Nai. Ứng viên ở miền Trung và miền Tây có thể mở rộng lựa chọn qua việc làm Đà Nẵng và việc làm Cần Thơ.

Bắt đầu nghề kiểm toán với 4 bước cơ bản từ học nền tảng đến ứng tuyển chính thức

LƯU Ý

Công ty kiểm toán uy tín không thu bất kỳ khoản phí nào khi tuyển trợ lý kiểm toán hoặc thực tập sinh. Thư mời nhận việc chỉ được gửi qua kênh chính thức của doanh nghiệp. Ứng viên nên bỏ qua lời mời yêu cầu nộp lệ phí, mua khóa luyện thi chứng chỉ bắt buộc hoặc chuyển khoản giữ chỗ, đồng thời không cung cấp mã OTP (One-Time Password - Mật khẩu dùng một lần) cho người lạ.

Câu hỏi thường gặp về nghề kiểm toán viên

Dưới đây là giải đáp cho 4 thắc mắc phổ biến của người đang cân nhắc nghề kiểm toán, từ chuyện trái ngành, áp lực công việc tới chức danh Auditor và tác động của AI.

1. Trái ngành có trở thành kiểm toán viên được không?

Có, người tốt nghiệp đại học ngành khác vẫn được dự thi Chứng chỉ kiểm toán viên nếu có đủ 36 tháng kinh nghiệm và đáp ứng thêm 1 trong 2 điều kiện chuyên môn. Điều kiện thứ nhất là tổng số học trình các môn tài chính, kế toán, kiểm toán, phân tích hoạt động tài chính và thuế chiếm từ 7% của cả khóa học. Điều kiện thứ hai là có chứng chỉ hoàn thành khóa học của tổ chức nghề nghiệp quốc tế về kế toán, kiểm toán.

2. Công việc kiểm toán viên có áp lực không?

Có, áp lực lớn nhất đến vào mùa cao điểm đầu năm, khi nhiều khách hàng cùng cần báo cáo tài chính năm đã kiểm toán trong thời gian ngắn. Kiểm toán viên độc lập cũng thường xuyên đi công tác tại trụ sở khách hàng.

3. "Auditor" trong tin tuyển dụng có phải là kiểm toán viên không?

Không, chữ Auditor trong tin tuyển dụng không phải lúc nào cũng chỉ là kiểm toán viên, vì chức danh này còn dùng cho người đánh giá chất lượng quy trình sản xuất hoặc chứng nhận tiêu chuẩn sản phẩm. Những vị trí này kiểm tra nhà máy theo tiêu chuẩn kỹ thuật chứ không kiểm tra báo cáo tài chính. Ứng viên nên đọc kỹ mô tả công việc trước khi nộp hồ sơ.

4. AI có thể thay thế kiểm toán viên không?

Không, AI chưa thay thế được kiểm toán viên vì pháp luật yêu cầu một kiểm toán viên hành nghề ký và chịu trách nhiệm về báo cáo kiểm toán. Để giữ lợi thế, người làm nghề nên học thêm các công cụ phân tích dữ liệu, kiến thức kiểm toán hệ thống công nghệ thông tin và cách kiểm chứng kết quả do AI tổng hợp.

Nghề kiểm toán phù hợp với những bạn có khả năng làm việc cẩn thận, tư duy phân tích tốt và muốn gắn sự nghiệp với lĩnh vực tài chính doanh nghiệp. Từ thông tin CareerViet tổng hợp, sinh viên có thể chọn ngành học phù hợp, lên kế hoạch thi chứng chỉ và đối chiếu mức lương trên VietnamSalary trước khi ứng tuyển vào vị trí trợ lý kiểm toán đầu tiên.