Viên chức là gì? Luật đánh giá viên chức mới 2026 và lương chế độ

Đội ngũ viên chức giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp và duy trì các dịch vụ công thiết yếu trong lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, khoa học và thể thao. Năm 2026, Luật Viên chức số 129/2025/QH15 được ban hành với nhiều quy định về tuyển dụng, vị trí việc làm, đánh giá, xếp loại, tiền lương và quyền lợi. CareerViet cập nhật những thay đổi mới giúp viên chức hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và chủ động đáp ứng yêu cầu phát triển nghề nghiệp.

Đội ngũ viên chức giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp và duy trì các dịch vụ công thiết yếu

1. Viên chức là gì?

Theo Điều 1 Luật Viên chức số 129/2025/QH15, viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm và làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc. Hoạt động nghề nghiệp của viên chức là việc thực hiện các công việc hoặc nhiệm vụ đòi hỏi năng lực, kỹ năng chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp với vị trí đảm nhiệm tại đơn vị sự nghiệp công lập.

Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm và làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập

2. Đặc điểm chính của viên chức

Viên chức có những đặc điểm riêng về đối tượng, tuyển dụng, nơi làm việc và chế độ lao động. Cụ thể:

• Đối tượng: Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm và làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập.
• Chế độ tuyển dụng: Việc tuyển dụng viên chức căn cứ vào vị trí việc làm, nhu cầu công việc, tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp và quỹ tiền lương của đơn vị. Vị trí việc làm gắn với chức danh nghề nghiệp hoặc chức vụ quản lý, có tính thường xuyên, liên tục. Viên chức được tuyển dụng thông qua thi tuyển hoặc xét tuyển theo quy định.
• Nơi làm việc: Viên chức làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập do cơ quan có thẩm quyền thành lập, có tư cách pháp nhân và thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công. Đơn vị sự nghiệp công lập có thể được giao quyền tự chủ hoàn toàn hoặc chưa được giao quyền tự chủ hoàn toàn về nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy và nhân sự.
• Thời gian làm việc: Thời gian công tác được tính từ khi hợp đồng làm việc có hiệu lực đến khi hợp đồng chấm dứt hoặc viên chức đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của pháp luật.
• Chế độ lao động: Viên chức làm việc theo hợp đồng với đơn vị sự nghiệp công lập. Hợp đồng quy định về vị trí việc làm, tiền lương, quyền, nghĩa vụ và các chế độ liên quan. Tiền lương được chi trả từ quỹ tiền lương của đơn vị và các nguồn thu hợp pháp khác theo quy định.

3. Luật Viên chức mới nhất 2026 kèm các văn bản hướng dẫn

Ngày 10/12/2025, Quốc hội ban hành Luật Viên chức số 129/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 và thay thế Luật Viên chức năm 2010. Luật mới có nhiều thay đổi đáng chú ý, cụ thể:

• Điều chỉnh khái niệm và nguồn thu nhập của viên chức (Điều 1).
• Bổ sung nghĩa vụ và các hành vi bị cấm đối với viên chức (Điều 7, 8 và 10).
• Mở rộng quyền hoạt động nghề nghiệp và tham gia kinh doanh của viên chức trong một số trường hợp (khoản 1, khoản 3 Điều 13).
• Đổi mới phương thức tuyển dụng viên chức (Điều 17).
• Phân định rõ các loại hợp đồng trong đơn vị sự nghiệp công lập (Điều 20, 21).
• Bổ sung tiêu chí về năng lực đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm trong đánh giá viên chức (khoản 3 Điều 25).
• Xếp lương theo vị trí việc làm, thay cho cách tiếp cận chủ yếu dựa trên chức danh nghề nghiệp (Điều 12).
• Có thể bố trí vào vị trí việc làm thấp hơn hoặc cho thôi việc nếu viên chức không hoàn thành nhiệm vụ theo quy định (Điều 22, 26).
• Điều chỉnh quy định về kỷ luật và thời hiệu xử lý kỷ luật viên chức (Điều 36, 42).
• Tăng cường quản lý hồ sơ điện tử, theo đó hồ sơ viên chức được quản lý trên hệ thống thông tin và cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia về viên chức (Điều 41).

Để triển khai Luật Viên chức 2025, một số nghị định hướng dẫn có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 gồm:

1. Nghị định 27/2026/NĐ-CP quy định về Cơ sở dữ liệu quốc gia cán bộ, công chức, viên chức.
2. Nghị định 232/2026/NĐ-CP quy định về vị trí việc làm viên chức.
3. Nghị định 233/2026/NĐ-CP quy định về đánh giá, xếp loại chất lượng đối với đơn vị sự nghiệp công lập và viên chức.
4. Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định về xử lý kỷ luật viên chức.
5. Nghị định 235/2026/NĐ-CP về hợp đồng thực hiện công việc trong đơn vị sự nghiệp công lập.
6. Nghị định 259/2026/NĐ-CP quy định về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức.

4. Lương và các chế độ liên quan đến tiền lương của viên chức

Luật Viên chức 2025 thống nhất cơ chế chi trả: tiền lương, tiền thưởng và các khoản thu nhập khác được xem xét theo cùng một nguyên tắc, gắn với vị trí việc làm và hiệu quả thực hiện công việc. Chính sách về tiền lương, tiền thưởng và các khoản thu nhập của viên chức được quy định cụ thể tại Điều 12 Luật Viên chức 2025:

• Tiền lương, tiền thưởng và các khoản thu nhập khác của viên chức được xác định dựa trên kết quả, hiệu quả thực hiện công việc theo vị trí việc làm.
• Viên chức được hưởng tiền làm thêm giờ, tiền lương làm việc ban đêm, công tác phí và các chế độ khác theo quy định pháp luật và quy chế chi tiêu nội bộ của đơn vị.
• Viên chức làm việc tại miền núi, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc đảm nhiệm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và các lĩnh vực sự nghiệp đặc thù được hưởng chính sách ưu đãi theo quy định.

Công chức được Nhà nước bảo đảm các quyền lợi về điều kiện làm việc, tiền lương theo quy định của pháp luật

5. Câu hỏi thường gặp về viên chức 2026

5.1. Điều kiện dự thi viên chức theo quy định mới tại Nghị định 259/2026/NĐ-CP là gì?

Theo quy định tại Điều 6 Nghị định 259/2026/NĐ-CP, điều kiện đăng ký dự tuyển viên chức từ ngày 01/7/2026 bao gồm:

• Điều kiện đăng ký dự tuyển viên chức được thực hiện theo Điều 19 Luật Viên chức 2025. Cơ quan, đơn vị có thẩm quyền tuyển dụng căn cứ điểm g và điểm h khoản 1 Điều 19 để quy định cụ thể các điều kiện dự tuyển phù hợp với từng vị trí việc làm. Tuy nhiên, các điều kiện này phải bảo đảm không thấp hơn tiêu chuẩn chung và không được trái với các nguyên tắc tuyển dụng được quy định tại Điều 16 của Luật Viên chức 2025.
• Người đăng ký dự tuyển vào vị trí việc làm thuộc lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao có thể chưa đủ 18 tuổi, nhưng phải từ đủ 15 tuổi trở lên và được người đại diện theo pháp luật đồng ý bằng văn bản.

5.2. Làm thế nào để chuyển đổi giữa viên chức và cán bộ công chức?

Viên chức đang công tác tại đơn vị sự nghiệp công lập khi được xem xét chuyển sang làm công chức phải đáp ứng các điều kiện đăng ký dự tuyển theo khoản 1 Điều 19 Luật Cán bộ, công chức 2025. Bao gồm:

• Có thời gian làm việc từ đủ 5 năm trở lên theo quy định và tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc. Nếu thời gian đóng bảo hiểm không liên tục và chưa hưởng bảo hiểm xã hội một lần thì được cộng dồn, bao gồm cả thời gian công tác trước đó ở vị trí viên chức.
• Đã làm công việc có yêu cầu về chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp với vị trí việc làm dự kiến được tiếp nhận.
• Không thuộc các trường hợp quy định tại khoản 3 Điều 19 Luật Cán bộ, công chức 2025, đồng thời không đang trong thời gian bị xử lý hoặc chấp hành kỷ luật theo quy định của Đảng và pháp luật.

5.3. Đối tượng được xét tuyển dự thi viên chức từ 01/7/2026 gồm nhóm nào?

Theo Điều 7 Nghị định 259/2026/NĐ-CP, cơ quan, đơn vị có thẩm quyền có thể tuyển dụng viên chức bằng hình thức xét tuyển đối với 4 nhóm đối tượng:

• Người tự nguyện cam kết làm việc từ 03 năm trở lên tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, thuộc các lĩnh vực giáo dục, y tế và những lĩnh vực cơ bản, thiết yếu khác theo quy định pháp luật.
• Người được đào tạo theo chế độ cử tuyển theo quy định của Luật Giáo dục và sau khi tốt nghiệp trở về công tác tại địa phương nơi được cử đi học.
• Sinh viên tốt nghiệp xuất sắc và người có tài năng thuộc diện được áp dụng chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao theo quy định của Chính phủ hoặc cơ quan quản lý viên chức.
• Các trường hợp khác theo quy định pháp luật áp dụng đối với từng ngành, lĩnh vực.

5.4. Điều kiện để đánh giá công chức, viên chức như thế nào?

Đối với công chức: Từ ngày 01/01/2026, việc đánh giá, xếp loại chất lượng công chức được thực hiện theo Luật Cán bộ, công chức 2025 và Nghị định 335/2025/NĐ-CP. Việc đánh giá được thực hiện trên cơ sở các tiêu chí chung và kết quả thực hiện nhiệm vụ, gắn với vị trí việc làm, sản phẩm, chất lượng và tiến độ thực hiện nhiệm vụ được giao.

Đối với viên chức: Từ ngày 01/7/2026, việc đánh giá, xếp loại chất lượng viên chức được thực hiện theo Luật Viên chức 2025 và Nghị định 233/2026/NĐ-CP. Nội dung đánh giá được định lượng trên cơ sở các tiêu chí gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ theo từng vị trí việc làm, trong đó chú trọng số lượng, chất lượng và tiến độ của sản phẩm theo vị trí việc làm.

• Tối đa 30 điểm: Đánh giá các tiêu chí chung như phẩm chất chính trị, đạo đức, ý thức kỷ luật, năng lực chuyên môn và tinh thần trách nhiệm.
• Tối đa 70 điểm: Đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ dựa trên số lượng, chất lượng và tiến độ công việc. Với viên chức quản lý, còn xem xét kết quả hoạt động của đơn vị, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng tập hợp, đoàn kết đội ngũ.

Viên chức là người được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo hợp đồng và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị. Từ 01/7/2026, Luật Viên chức 129/2025/QH15 cùng các nghị định mới tạo khung pháp lý rõ hơn về tuyển dụng, đánh giá, tiền lương và chế độ. Người lao động nên cập nhật các quy định mới để bảo đảm quyền lợi và thực hiện đúng nghĩa vụ trong quá trình công tác.